Defter Ciltlemeye Başlamak: İlk Küçük Kitapçık

Küçük bir kitapçık, büyük bir cilt atölyesinin kapısını çalmaz. Birkaç yaprak, bir iğne ve sağlam iplik, akşam masasında biten bir deneme için yeter. Amaç arşivlik bir cilt değil, elinizde duran ve sayfaları dağıtmayan bir defterdir. İlk seferde dikiş eğri durabilir. Eğrilik, ikinci denemede düzelir; ilk seferde kusursuzluk beklemek iğneyi aceleye getirir.

Masayı ve malzemeyi hazırlayın

Dört veya beş A4 kâğıdı ortadan birlikte katlayın. İç içe koyunca elinizde ince bir forma olur. Altı yapraktan fazlası ilk dikişte zorlar; iğne sıkışır, delik büyür. Kapak için biraz daha kalın, renkli bir kart kullanabilirsiniz. Karton kutu kapağı ise fazla serttir, iğne zorlanır.

İplik pamuklu ya da nakış ipi olsun. Kaygan ve ince sentetik iplik düğümde kaçar. İğne, kâğıdı delecek kadar ince, ipi tutacak kadar gözlü olsun. Altına eski bir mukavva koyun ki masa delinmesin. Örgüye yeni başlayanların sabrı burada da işe yarar: aleti az tutmak, işi netleştirir.

Üç delik

Kat yerinin üstüne, ortaya bir nokta koyun. Üst ve alt kenardan yaklaşık iki parmak içeri, birer nokta daha. Cetvel şart değil; göz kararı, bu ölçekte yeter. Delikleri kat çizgisinin tam üstünden açın, yoksa sayfa kapanınca dikiş kayar. İğneyi kendinize doğru değil, mukavvaya doğru basın. Eliniz karşıda durmasın.

Delik büyük olursa sayfa zamanla gevşer. İğne bir kez geçsin, genişletmeyin. Kapak da aynı deliklerden geçecekse onu formanın dışına yerleştirip birlikte delin. Sonradan kapak eklemek, delikleri şaşırtabilir.

Dikişin sırası

İğneyi dışarıdan orta delikten içeri sokun. İçeriden üst delikten dışarı çıkın. Dışarıda ipliği sırtın üzerinde bırakarak alt delikten içeri girin. İçeriden yine orta delikten dışarı çıkın. İki ucu, sırtın dışındaki uzun ipliğin üzerinde bağlayın. Düğüm sıkı olsun ama kâğıdı yırtacak kadar çekilmesin.

Başlangıçta avuç içi kadar bir kuyruk bırakın; kısa kuyruk düğüm tutmaz. İp dolanırsa çekmeden çözün. Yırtılan bir delik, o formanın sonu demek değildir. Yeni bir kâğıtla baştan delmek, yırtığı yamayarak kurtarmaktan daha temiz durur. İkinci el kitapçıda gördüğünüz eğri sırtlar da bir zamanlar elde dikilmiş olabilir; kusursuz görünmek zorunda değilsiniz.

Ne yazılır, ne yapıştırılır

İlk sayfaya uzun bir manifesto yazmayın. Tarihi ve bir cümlelik niyet yeter: bu defter pazar notları için. Yapıştırıcıyı ilk gün bol kullanmayın. Islak tutkal kâğıdı dalgalandırır. Bir cep istiyorsanız, son sayfaya küçük bir kâğıt şeridini yalnızca kenarından az miktarda yapıştırın. Kuruyunca deneyin; açılmıyorsa yeter.

Kalem seçimi de cildin parçasıdır. Çok ıslak mürekkep ince kâğıtta arka yüze geçer. Önce bir satır deneyin. Geçiyorsa daha kuru bir kalem kullanın ya da sayfanın tek yüzünü yazın. Bu, defteri çöpe atmak için sebep değildir.

Saklamak

Bitmiş kitapçığı güneşin önüne bırakmayın. İp solar, kâğıt kıvrılır. Çantada taşıyacaksanız sırtı dış köşeye denk getirmeyin; sürtünme dikişi aşındırır. İkinci kitapçıkta yaprak sayısını bir artırıp delik aralığını aynı tutun. Böylece eliniz ölçüyü hatırlar.

Beğenmediğiniz ilk denemeyi atmayın. Onu kalem denemesi için kullanın. El işinde ilk parça genellikle ders, ikinci parça ise kullanacağınız eşyadır. İğneyi masada açık bırakmayın; iş bitince ipliğe saplayıp kutuya koyun.

Sık sorulan sorular

Daha kalın bir defter dikilir mi? İlk seferde dört veya beş yaprak yeter. Kalın formayı zorlamak deliği yırtar. Kalın defter, birkaç ince formanın ayrı ayrı dikilip sonra birleştirilmesidir; onu sonraya bırakın.

Tutkal şart mı? Hayır. Bu dikiş kendi kendine durur. Tutkalı ancak küçük bir cep için, az miktarda kullanın.

Hangi iplik daha az düğüm kaçırır? Pamuklu ya da nakış ipi, kaygan ince iplikten daha rahat bağlanır. Çok kalın ip ise deliği büyütür.